Dat soort dingen gebeuren alleen in Hekhuispartijen

Het heeft even geduurd, maar bij deze nu dan ook de onlineversie van mijn Jubileumvertelling. Het kostte me enorm veel tijd en moeite om alle partijfragmenten inclusief de analysezettenreeksen naspeelbaar te maken in de viewer. Het helpt natuurlijk ook niet echt, dat ik van websites, programmeren en dat soort dingen weinig kaas heb gegeten in tegenstelling tot mijn broertje. Daarnaast kon ik slecht inschatten hoeveel ik die avond zou kunnen gaan vertellen in ongeveer drie kwartier. Dus een aantal fragmenten heb ik daarom op 10 september niet kunnen tonen in de Jubileumvertelling. Deze zijn nu – als een soort bonusmateriaal – toegevoegd en (verder) uitgewerkt. En zo zien ook de mensen die op 10 september aanwezig waren toch nog wat nieuwe dingen.

Over het naspelen van de partijen in de viewer: Wil je de partij naspelen vanuit het perspectief van zwart, klik dan op het veld e7. Wil je het bord weer terugdraaien, klik dan op veld d2.

De titel van dit artikel was het thema van de Septemberjubileumvertelling. Een citaat. Echter de aanwezige geciteerde bleek zich in het geheel niet meer te kunnen herinneren deze opmerking gemaakt te hebben. Dus bij deze.

De opmerking van René was er één zonder smiley of verdere toelichting. Of hij met deze opmerking nu uiting gaf aan gevoelens van trots, medelijden, verveling, verrassing, jaloezie, bewondering, inspiratie, melancholie, frustratie, berusting, blijdschap of wat anders of een combinatie van voorgaande is me nog steeds niet duidelijk geworden. Wel duidelijk is, dat ik in slechte stellingen een inspiratiebron voor hem ben en dat vind ik voorwaar een mooi compliment:

https://www.sksouburg.net/index.php/toernooien/1975-slecht-slechter-slechtst

“Je zal met zwart op het laatst toch maar Kh7 spelen ipv Kh8” sloeg overigens op de eerste partij in de WK-cyclus 2024 tussen Gukesh en Ding. Dat de witspeler dik twee weken later deze tweekamp als winnaar en dus wereldkampioen zou afsluiten, bleek nog niet echt in deze eerste partij. Een witte aanval kwam nooit van de grond, zwart snoepte wat pionnen mee en kwam uiteindelijk in onderstaande stelling terecht.

Zwart staat schaak en ontwijkt uiteraard de laatste val van wit door het spelen van 42…Kh8, waarna wit de partij direct opgaf. Volgens de overlevering zouden in deze stelling mijn tegenstanders doorgaans dus bij voorkeur 42…Kh7 spelen om vervolgens beteuterd toe te kijken hoe ze na 43. Dxe4+ dxe4 44. Lxa2 ineens een stuk armer zijn. Maar is dat echt zo? Gebeuren dit soort "dingen" naar verhouding vaker in mijn partijen? Onze voorzitter vond het bij voorbaat al helemaal niet zo uniek. Het gebeurt immers net zo vaak ook in partijen van mijn tegenstanders, weliswaar dan als lijdend voorwerp en “hijzelf in het bijzonder”, schaterde hij vooraf.

Toen Bert mij benaderde om een jubileumvertelling voor mijn rekening te nemen, hoefde ik over het onderwerp niet lang na te denken. Als ik ergens een handje van heb, is het wel om uit verloren stellingen nog halve en soms hele punten te halen. Daar kon ik vast wel een mooi praatje met veel, voor het publiek deels autobiografische, elementen van maken. Het bleek echter nog knap lastig om relevant partijmateriaal te vinden. Al jarenlang archiveer ik al mijn partijen rechthoekig. Vrij vertaald komt dat neer op alle losse partijnotaties op één grote hoop in een (rechthoekige) kartonnen doos uit 1995 mikken. Dat werd dus eerst maar eens uitsorteren en dan kijken of ik de voorbeeldpartijen met vermeende jaartallen nog kon terugvinden.

Het gelukkige toeval wil, dat ik één partij snel had teruggevonden, want er is zelfs een schwindel die ooit een schaakboek heeft gehaald. Henrik kreeg enige tijd training van FM Frank Erwich. In één van de door Henrik aangeleverde partijen zag Erwich wel brood als oefenopgave voor zijn boek 1001 Chess Exercises for Club Players. Wat voorafging aan de opgave in het boek was onderstaande stelling, na 38...Pf6-e4:



Zoals wel eens vaker had ik van de opening een gigantische puinhoop gemaakt om vervolgens de Van-kwaad-tot-erger-variant in het middenspel te spelen. Het is niet zonder reden dat dit fragment begint op zet 36 en de rest van de partij is weggeknipt. Niet geschikt voor jeugdige kijkers zogezegd.

Na de laatste zet van Henrik schoten vol zelfkastijding het volgende door mijn hoofd: 

Pfff, wat dreigt-ie nou weer?!? Ah, zeker zoiets als Dh1+ - Ke2 - Dxb1 - Dxb1 - Pc3+ en een toren kwijt, ik heb je wel door [dat zag ik dan inderdaad weer nog net wel]. Wat is deze stelling een ruïne, je hebt er weer een mooi potje van gemaakt! Ik kan eigenlijk net zo goed opgeven... Maarrr, met opgeven heeft nog nooit iemand gewonnen, dus laten we kijken wat nog wel kan. Die pionnen gaan in elk geval nergens heen. De koning kan ook niet veel, sterker nog, die kan niet eens één zet doen...Oh, maar wacht eens even…, als die geen één zet kan doen, dan moet ik dus alleen mijn dame en toren kwijtraken, zonder dat het zwarte paard en de zwarte dame van hun plek komen, want dan zou het pat zijn. Dat zal dan via de achterste rij moeten gebeuren. Ah kijk, met de toren beginnen heeft nog een voordeel, want dan kan de loper er niet tussen. Dat zou helemaal sadistisch zijn, in plaats van een halfje te veel een vol punt cadeau.

Geen perfecte schwindel dus. Volgens de geleerden heeft een perfecte schwindel altijd iets van een aanmoediging in zich. Een ordinaire blunder in een gewonnen stelling maakt dus nog geen schwindel. Nee, de perfectie wordt benaderd, wanneer je je tegenstander weet te verleiden tot de meest logische zet, de juist een blunder blijkt te zijn. De partij tegen Henrik deed me denken aan het volgende 130 jaar oude fragment waarin dit wel gebeurde. Of gebeurd zou zijn, want niet zelden werd in die tijd een schitterende analysevariant gepromoveerd tot het uiteindelijke partijverloop…



Het is geen Hekhuispartij, maar ik zal vast wel meermaals een vergelijkbare slechte stelling op het bord gehad hebben. Wanneer zwart aan zet zou zijn, dan ligt 1…Lh3 met een niet meer te dekken mat erg voor de hand. Echter, wit is aan zet en die weet zwart gigantisch te trucen: 1. Td1! Lh3? 2. Txd8 Kxd8 3. Dd1+!! Dxd1 en met het bord nog behoorlijk vol is het pat.

En dat brengt me bij een partij waarin beide spelers elkaar beschwindelen. Het gaat hier over een KNSB-wedstrijd uit 2009 tegen Marcel van Herck, een sympathieke Antwerpenaar die nog met België op de Olympiade in Argentinië in 1972 speelde. Aan speelsterkte en ervaring dus geen gebrek. En toch liet hij zich lelijk beetnemen in de volgende partij. 

Als kwartduitser mag ik graag wat oude Duitse volkswijsheden aanhalen en “Wer schwindelt als Letzte, schwindelt am besten” leek me hier wel op zijn plaats.

Bij het uitsorteren en doorbladeren van al die partijen kwam ik zeker niet alleen maar schwindels tegen. Soms wordt er ook gewoon goed geschaakt. Een Blitzkrieg overkwam – jawel – Marcel van Herck 10 jaar na onze voorgaande partij. Overigens speelden we in de tussenliggende jaren vaker tegen elkaar en na nog een aantal nederlagen speelde hij ineens geen 1. e4 meer tegen mij. Hoewel ik me net zo verheugd had op een Draak beschouwde ik zijn openingszet maar als een kleine overwinning.

Soms krijg ik wel eens de vraag waarom (het lijkt dat) ik meer dan een gemiddelde schaker zou schwindelen. Het is niet iets waar ik op train, als je er al echt op zou kunnen trainen. Wat wel helpt is het regelmatig doen van tactische opgaven. Bepaalde patronen ga je dan in partijstellingen herkennen en dus ook in slechte partijstellingen. Een boek wat ik in mijn jeugd helemaal heb doorgewerkt is de 3 kg zware en ruim 1100 bladzijdes tellende Chess: Training in 5333+1 Positions geschreven door niemand minder dan de vader van de Polgar-zusjes.



Een aanrader voor iedereen die meer op trucjes wil spelen en/of van bijbels houdt. Bovendien leer je dat in sommige gevallen de aanval de beste verdediging is, zoals in onderstaand fragment:

Er is al een aantal boeken voorbij gekomen, maar de mooiste heb ik nog niet besproken: The Complet Chess Swindler van de Australische GM David Smerdon. Ook dit boek kan ik – hoe kan het ook anders – van harte aanbevelen.



Eén van de fraaiste fragmenten is in dit boek is van de auteur zelf (de naam van de witspeler wordt niet genoemd):